Majbritt Mohr, forkvinna í Almanna- og heilsurøktarafelagnum

Hví arbeiða kvinnur niðursetta tíð?

Vinnuhúsið setur á heimasíðu síni spurningin: Hví arbeiða føroyingar niðursetta tíð? Vinnuhúsið svarar so víðari í greinastubbanum, at orsøkin helst er at finna í skattaskipanini. Víst verður eisini á, at í hinum norðurlondunum arbeiða uml. 36 % av kvinnunum niðursetta tíð, meðan í Føroyum arbeiða 52 % av kvinnunum niðursetta tíð.

Eg fari at loyva mær at ivast í hesum pástandinum; at kvinnur í Føroyum arbeiða niðursetta tíð orsakað av skattatrýstinum. Og vil fegin spyrja, um nøkur kanning er gjørd, sum vísir á hesa orsøkina?

Limirnir í Almanna- og heilsurøktarafelagnum eru  m.a. heilsurøktarar ella sjúkrahjálparar. Flestu teirra eru settir í almanna- og heilsuverkinum og arbeiða niðursetta tíð.

Tá ið vit spyrja limirnar, hví teir arbeiða niðursetta tíð, er svarið aloftast, at arbeiðið er kropsliga og sálarliga tungt! Tað merkir millum annað, at        tey flestu arbeiða skiftisvaktir (dag, kvøld og nátt) og vikuskiftisvaktir, og øll gransking vísir, at hetta er sera slítandi. Kanningar úr tildømis Norra vísa eisini, at stórur partur av teimum, ið arbeiða niðursetta tíð har, arbeiðir í skiftisvaktum.

     Tað at røkta (sálarliga) sjúk og gomul er kropsliga tungt og kann eisini vera tyngjandi sálarliga. Arbeiðið hevur við sær tætt menniskjaligt og kensluligt samband, og menniskjalagnurnar, tú hittir í arbeiðinum, kunnu ávirka teg nógv.

     Nøkur starvsfólk ynskja at arbeiða niðursetta tíð, tí tey í størri mun vilja planleggja vikuna sjálv. Tey arbeiða kanska tríggjar dagar fast og kunnu so takka ja ella nei, tá ið tað verður ringt eftir teimum; alt í mun til hvørjar ætlanir tey annars hava fyri vikuna.

Nakrir limir hava tó gjørt vart við, at teir vilja arbeiða fulla tíð. Men bara heilt fá heilsustarvsfólk sleppa tað, tí tess fleiri parttíðarfólk, arbeiðsgevarin hevur í arbeiði, jú lættari er at leggja til rættis arbeiðsætlan. Somuleiðis stendur ikki á at fáa hesi parttíðarsettu at arbeiða eyka, tá ið sjúka ella annað ger, at brúk er fyri fólki.

Sambært hk.dk vísir uppgerð frá Eurofound (2010), at 38% av donskum kvinnum arbeiða niðursetta tíð, og dn.no vísir í frágreiðing frá Fafo (2010) á, at

41,5% av norsku kvinnunum arbeiða niðursetta tíð. 54% av føroysku kvinnunum arbeiða niðursetta tíð.

Vit kunnu spyrja okkum sjálv, hví so nógvar føroyskar kvinnur arbeiða parttíð: Finnast fulltíðarstørvini ikki? Raðfesta føroyskar kvinnur annaðleiðis enn kvinnur í hinum norðurlondunum? Brúka tær meiri tíð upp á børnini og heimaarbeiði, enn kvinnur uttanlands? Um so er, er tað so eitt tilvitað val? Ella er tað súr skylda, tí maðurin skal út at realisera seg og gera karrieru? Ella er valið um niðursetta tíð als ikki tilvitað? Er tað bara soleiðis, tí soleiðis hevur tað altíð verið?

Almanna- og heilsurøktarafelagið vil hervið biðja landsins mynduleikar kanna, hví føroyskar kvinnur arbeiða niðursetta tíð. Vit eru uttan iva fleiri, ið vilja vita veruligu orsøkina, heldur enn bara at gita.